الهندسه ، الكفاية . « 1 » ابو زيد بلخى ( ح 235 - 322 ق / 849 - 934 م ) احمد بن سهل ، اديب ، متكلم ، فيلسوف ، جغرافىدان ، منجم ، طبيب ، طبيعىدان و متفنّن در علوم گوناگون ، در ناحيه شامستيان ، از روستاهاى نزديك نهر « غربيكى » يكى از 12 نهر بلخ متولد شد ، پدرش سيستانى و معلم كودكان بود در جوانى همراه قافله حاجيان به عراق سفر كرد تا در مذهب اماميّه - كه خود از پيروان آن بود - تحقيق كند و « امام » را دريابد ، در آنجا به محضر يعقوب بن طارق كندى ( 185 - 258 ق ) راه يافت و نزد او به كسب علوم عقلى پرداخت ، وى 8 سال در عراق بسربرد و با بزرگان و دانشمندان در ارتباط بود ، در اين مدت ، فلسفه ، نجوم ، طب و طبيعيات را آموخت و در علم كلام و ديگر دانش‌هاى متداول اسلامى تبحّر يافت ، سپس از راه هرات به بلخ بازگشت و به سبب دانش وسيع و اطلاعات فراوانى كه در علوم گوناگون و زمينه‌هاى مختلف داشت مورد توجه امرا و بزرگان قرار گرفت ، و نزد « ابو على جيهانى » وزير « نصر بن احمد سامانى » ( 301 - 330 ق ) راه يافت . جيهانى و همچنين بزرگانى مانند حسين بن على مرورودى و برادرش صعلوك مقدم او را گرامى شمردند و براى وى مستمرى و عطايايى مقرر داشتند ، امّا پس از مدتى رابطه ميان آنان تيره شد و صله‌ها و عطايا قطع گرديد ، علت اين امر چنان‌كه ابو زيد خود اشاره مىكند اين بود كه وى دو كتاب تأليف كرده بود ، يكى درباره كيفيت تأويل آيات قرآن كه در آن به تأويلات اسماعيليان ايراد گرفته بود ، و ديگرى « القرابين و الذبائح » كه به

--> ( 1 ) . دائرةالمعارف بزرگ اسلامى ، ج 6 ، ص 191 ، ماده ابو كامل .